وبلاگ
آفت زنجره پسته؛ علائم، چرخه زندگی و مؤثرترین روشهای کنترل
زنجره پسته چیست؟
آفت زنجره پسته یکی از مهمترین و رایجترین آفات باغهای پسته در ایران است که در بیشتر مناطق پستهخیز کشور از جمله کرمان، یزد، فارس، دامغان، اردکان، کاشان و خراسان خسارتهای زیادی به بار میآورد. این آفت با تغذیه از شیره گیاهی و تخمگذاری روی شاخهها و خوشهها، موجب کاهش کیفیت و کمیت محصول شده و در صورت عدم مدیریت، خسارت اقتصادی قابلتوجهی به باغداران وارد میکند.
این آفت در میان باغداران به دلیل ترشح عسلک چسبناک، با نام عمومی «شیرهتر» نیز شناخته میشود. شناخت دقیق چرخه زندگی، علائم خسارت و اجرای برنامههای مدیریت تلفیقی، مهمترین راهکار برای کاهش جمعیت این آفت و حفظ سلامت درختان پسته است.
مشخصات ظاهری زنجره پسته
حشره بالغ زنجره پسته دارای بدنی کوچک به طول حدود ۳ تا ۵ میلیمتر، سری نسبتاً بزرگ، چشمهای قرمز، شاخکهای مویی، پاهای باریک و خرطومی مکنده است. رنگ بدن این آفت بسته به سن و شرایط محیطی از زرد مایل به سبز تا قهوهای متغیر است.
تخمهای زنجره کشیده، سفیدرنگ و در داخل بافت نرم شاخهها و دمخوشهها قرار میگیرند. پورهها نیز به رنگ سبز دیده میشوند و با استفاده از خرطوم کوتاه خود از شیره گیاهی و میوههای جوان تغذیه میکنند.
چرخه زندگی زنجره پسته
زنجره پسته آفتی تکنسلی است و تنها یک نسل در طول سال تولید میکند. حشرات کامل این آفت، زمستان را بهصورت حشره بالغ در زیر پوست درختان، شکاف تنه، پناهگاههای مختلف و حتی علفهای هرز کف باغ سپری میکنند.
با افزایش دمای هوا در اواخر زمستان و اواسط اسفندماه، حشرات زمستانگذران از پناهگاههای خود خارج شده و روی جوانه و شاخههای درختان پسته ظاهر میشوند. این حشرات پس از تغذیه و جفتگیری، شروع به تخمگذاری میکنند.
حشره ماده با سنبه خود شکافهای موربی در بافت نرم شاخههای جوان، دمبرگها و محور خوشه ایجاد کرده و تخمهای خود را بهصورت جفتی درون آنها قرار میدهد. هر حشره ماده معمولاً حدود ۱۰۰ تخم تولید میکند و روی شکافها را با ترشحات مخصوصی میپوشاند تا از خشک شدن تخمها جلوگیری کند. دوره تخمگذاری معمولاً بین ۱۵ تا ۲۵ روز طول میکشد.
با گرمتر شدن هوا، معمولاً از اواخر فروردین تا اوایل اردیبهشت، پورهها از تخم خارج شده و به سرعت شروع به مکیدن شیره گیاهی میکنند. این مرحله، حساسترین زمان برای کنترل و مبارزه با آفت محسوب میشود. پورهها پس از طی مراحل رشد خود، در اواخر بهار به حشره کامل تبدیل شده و تا پاییز و زمستان بعدی به زندگی خود ادامه میدهند.
آفت زنجره پسته؛ علائم، چرخه زندگی و مؤثرترین روشهای کنترل
علائم و نحوه خسارت زنجره پسته
خسارت زنجره پسته به دو صورت مستقیم و غیرمستقیم به درختان آسیب میزند:
۱. خسارت مستقیم (پسته کشمشی و ریزش خوشهها)
- ایجاد عارضه پسته کشمشی: تغذیه پورهها از شیره دمخوشهها و میوههای تازه تشکیلشده باعث میشود که دانهها مواد غذایی کافی دریافت نکنند. در نتیجه، پسته چروکیده، قهوهای و خشک میشود که به این حالت اصطلاحاً «پسته کشمشی» میگویند.
- ریزش اندامهای زایشی: ایجاد شکافهای تخمگذاری توسط حشره ماده روی دمبرگ و محور خوشه باعث اختلال در آوندهای آبکش و جریان مواد غذایی میشود. این آسیب به مرور سیاه شده و سبب کوتاه شدن خوشهها، تغییر شکل و ریزش شدید میوههای جوان میشود.
۲. خسارت غیرمستقیم (ترشح عسلک و قارچ فوماژین)
- ترشح عسلک (شیرهتر): آفت در حین تغذیه، مواد قندی مازاد را بهصورت مایعی چسبناک و شیرین به نام عسلک دفع میکند. این ماده روی برگها و خوشهها میریزد و ظاهری کاملاً نوچ و کثیف ایجاد میکند.
- بروز بیماری دودهای (فوماژین): تجمع عسلک روی اندامهای گیاه، بستر مناسبی برای رشد قارچهای ساپروفیت سیاه رنگ (قارچ فوماژین) فراهم میکند. پوشش سیاه رنگ ناشی از این قارچ، مانع رسیدن نور به برگها شده، فتوسنتز را کاهش میدهد و در نهایت منجر به ضعف عمومی شدید درخت میشود.
روش تشخیص زنجره پسته در باغ
یکی از سادهترین روشهای تشخیص آلودگی، تکان دادن خوشههای پسته است. برای این کار، یک دست یا یک ظرف روشن را زیر خوشه گرفته و با دست دیگر شاخه را بهآرامی تکان دهید. اگر حشرات ریز و سبزرنگ به سرعت از خوشه پرواز کرده و روی دست یا داخل ظرف مشاهده شوند، آلودگی باغ به زنجره پسته قطعی است.
مدیریت تلفیقی و کنترل زنجره پسته
برای کنترل پایدار و جلوگیری از طغیان این آفت، باید روشهای زراعی، مکانیکی، بیولوژیکی و شیمیایی به صورت هماهنگ بهکار گرفته شوند.
۱. اقدامات زراعی و بهداشتی
- هرس زمستانه: هرس شاخههای آلوده به تخمگذاری آفت و سوزاندن یا خارج کردن آنها از باغ، جمعیت زمستانگذران را بهشدت کاهش میدهد.
- یخآب و شخم زمستانه: انجام شخم در سایهانداز درختان همراه با آبیاری غرقابی زمستانه (یخآب) پناهگاههای زمستانگذرانی آفت در سطح خاک را از بین میبرد.
- تغذیه و تقویت درختان: درختانی که دارای ضعف تغذیهای باشند، بهسرعت در برابر حمله زنجره پسته تسلیم میشوند. استفاده از برنامههای اصولی چالکود زمستانه حاوی کودهای پتاسیمی، فسفره و کودهای دامی پوسیده مقاومت درخت را افزایش میدهد. جهت تهیه نهادههای باکیفیت میتوانید به فروشگاه سبز پایدار مراجعه کنید.
- مدیریت آبیاری: آبیاری منظم و جلوگیری از بروز تنش خشکی در بهار و تابستان، به درخت در تحمل خسارت مکندگی آفت کمک شایانی میکند.
- رعایت فاصله کاشت: تراکم بیش از حد درختان مانع تهویه مناسب باغ شده و شرایط رطوبتی مطلوبی برای تکثیر زنجره فراهم میکند.
۲. کنترل مکانیکی و بیولوژیکی
- نصب کارتهای زرد چسبنده: نصب کارت زرد در تاج درخت در دو نوبت (نوبت اول همزمان با باز شدن جوانهها در اواسط فروردین برای پایش و شکار حشرات بالغ زمستانگذران، و نوبت دوم در اردیبهشتماه) نقش مهمی در کنترل فیزیکی آفت دارد.
- حمایت از دشمنان طبیعی: حفاظت از شکارگرهای طبیعی مانند کنه شکارگر Anystis baccarum که از پورههای سنین اولیه زنجره تغذیه میکند، با کاهش دفعات سمپاشیهای بیرویه امکانپذیر است.
۳. کنترل شیمیایی (سم برای زنجره پسته)
مبارزه شیمیایی باید هدفمند و در زمان طلایی انجام شود تا بیشترین تأثیر را داشته باشد.
- بهترین زمان سمپاشی: مؤثرترین زمان سمپاشی، زمان خروج پورهها از تخم (اواخر فروردین تا اوایل اردیبهشت) است. پورهها در سنین اولیه فاقد بال بوده و بیشترین حساسیت را به سموم دارند.
- سمپاشی زمستانه یا پیشبهاره: در باغهایی با سابقه آلودگی شدید، انجام سمپاشی پیشگیرانه حدود ۲۰ روز پیش از باز شدن جوانهها یا سمپاشی زمستانه علیه حشرات بالغ خارج شده از زمستانگذرانی توصیه میشود.
سموم شیمیایی پیشنهادی
در صورت رسیدن جمعیت آفت به آستانه زیان اقتصادی، تحت نظارت کارشناسان گیاهپزشکی میتوان از سموم زیر استفاده نمود:
۱. استامیپراید (با غلظت ۱ در هزار)
۲. فوزالون (زولون) (با غلظت ۱٫۵ تا ۲ در هزار)
۳. فنیتروتیون (با غلظت ۲ در هزار)
نکته مهم: برای پیشگیری از بروز مقاومت آفت، از مصرف متوالی یک نوع سم خودداری کرده و دوره تناوب سموم را رعایت فرمایید. همچنین جهت مطالعه بیشتر درباره دیگر آفات مهم و بیماریهای باغات، میتوانید بخش مقالات سبز پایدار را دنبال نمایید.
جمعبندی
زنجره پسته یا شیرهتر، با تغذیه از شیره گیاهی درخت و ایجاد عارضه پسته کشمشی، یکی از تهدیدهای جدی باغهای پسته است. مدیریت موفق این آفت تنها با سمپاشی حاصل نمیشود، بلکه نیازمند ترکیبی از اقدامات زراعی نظیر هرس و یخآب زمستانه، تقویت درخت با کودهای مناسب، استفاده از کارتهای زرد و در نهایت سمپاشی بهموقع در زمان اوج خروج پورهها از تخم است.
خدمات تخصصی به کشت سبز پایدار
مجموعه «به کشت سبز پایدار» با بهرهگیری از کارشناسان مجرب حوزه کشاورزی، آماده ارائه خدماتی نظیر مشاورههای تخصصی گیاهپزشکی، تنظیم برنامههای سمپاشی و تغذیه باغات پسته، تفسیر آزمایش خاک و آب، و تأمین باکیفیتترین کودها و سموم کشاورزی به باغداران عزیز است.
برای کسب اطلاعات بیشتر درباره فعالیتهای ما به صفحه درباره ما مراجعه نمایید و جهت ارتباط با کارشناسان و دریافت مشاوره، از طریق صفحه تماس با ما با ما در تماس باشید.
منبع خارجی معتبر
جهت دسترسی به یافتههای علمی بیشتر پیرامون حشرات هموپترا و مدیریت زنجرهها در باغات میوه، منبع تخصصی زیر پیشنهاد میشود: